هخامنشیان مدت دو قرن در شرق آرامش و امنیت حکمفرما کردند و برای نخستین بار به دولتهای زیر دست استقلال داخلی دادند.

هخامنشیان برای بسط و نشر تمدن یونان در آسیا و ایجاد یک تمدن ترکیبی شرقی و غربی زحمت کشیدند و در واقع بزرگترین عامل ارتباط بین شرق وغرب و بزرگترین سرمش و دولتهای شرقی و غربی گشتند.

 

بنابر این کنت گوبینو حق دارد بر شکست ایرانیان در ماراتن تاسف بخورد و بگوید اگر ایرانیان در نبرد با یونان فاتح می شدند دنیا از پیروزی خشایارشا چیزی از دست نمی داد زیرا یونان و ایران هر دو از نزاد آریائی و هر دو با فرهنگ و متمدن بودند در حقیقت باید گفت جنگ بین ایران و یونان یک نوع جنگ داخلی{مانند جنگ بین اسپارت و آتن } بود.

اگر ایران در این جنگ پیروز میشد مدنیت ماد و پارس که یکی از درخشانترین مدنیت های شرق بود با مدنیت درخشان یونان مخلوط شده یک تمدن عالی شرق و غربی ایجاد می شود.

اینکه ایران دوره هخامنشی تا چه اندازه ای با شکوه بود برای همیشه بر ما مجهول خواهد ماند زیرا اسکندر مقدونی کلیه آثار ایران هخامنشی را نابود کرد.

ما فقط از آثاری که در پرس پلیس باقی مانده و مطا لبی که مورخین یونانی نوشته اند می توانیم تصویر ناقص تمدن ایران هخامنشی را نقاشی کنیم.

قدر مسلم آن است که جامعه هخامنشی در ایران بیش از هر جامعه دیگر پیش رفته بود.

هم آهنگی عجیبی بین دستگاه های اداری وجود داشت. دستگاه عدالت که از طبقه سالخوردگان برگزیده و مجرب انتخاب می شد تابع قوانین عالی تغییر ناپذیر بود ولی در عین حال داوران در دعواها آزاد بودند که مطابق با وضع خاص خاطی رای خود را صادر کنند.

دستگاه پست که آنروز در نزد هیچ ملتی سابقه نداشت و بوسیله داریوش کبیر ایجاد شده بود اجزاء پراکنده امپراطوری عظیم هخامنشی را بهم وصل کرده موجبات آشنائی ملل با هم را فراهم نموده بود.

خلاصه اینکه هخامنشیان برای نخستین بار توانسته بودند در سراسر جهان آن روز نظم و امنیت بی سابقه ای حکمفرما سازند.یگانه اتفاقی که موجب از هم پاشیدن این نظم گردید.شکست ایران در ماراتن و پلاته بود